Άνεμος δημιουργίας από την Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών στην άλλη άκρη του Ατλαντικού

του Νίκου Αλεξίου* 25/10/2011

Από τις 13 ώς τις 16 Οκτωμβρίου έγινε στο NYU της Νέας Υόρκης το 22ο Συμπόσιο Νεοελληνικών Σπουδών της Αμερικής. Το Συμπόσιο, που ξεκίνησε στα τέλη της δεκαετίας του 1960, γίνεται κάθε δύο χρόνια σε διαφορετική πόλη των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Καναδά και συγκεντρώνει μεγάλο αριθμό ομιλητών από την Αμερική, την Ευρώπη και την Αυστραλία. Παρά το γεγονός ότι συνήθως τα έξοδα συμμετοχής, μετακίνησης ή διαμονής δεν καλύπτονται στο φετινό συμπόσιο της Νέας Υόρκης, και κοντά στις διαδηλώσεις διαμαρτυρίας της Wall Street, έλαβαν μέρος περίπου 150 σύνεδροι (εκ των οποίων περίπου 40 μεταπτυχιακοί φοιτητές).

Τα συμπόσια της Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών Αμερικής (Modern Greek Studies Association) είναι αξιοζήλευτα για τη δυναμική τους, τη συνέχειά τους και την υποδειγματική τους οργάνωση. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμα για τις νεοελληνικές σπουδές, δεδομένου ότι στην Ελλάδα δεν υπάρχουν συνέδρια με τέτοια διαχρονική παράδοση και τέτοιο επιστημονικό εύρος, εκτός ίσως από κάποια τοπικά. Αν και προς το παρόν δεν εκδίδονται πρακτικά, τα προγράμματα αυτών των συμποσίων (τα τελευταία επτά είναι διαθέσιμα στην ιστοσελίδα της Εταιρείας: mgsa.org), αντανακλούν τις διαφορετικές τάσεις και ζυμώσεις στον χώρο των νεοελληνικών σπουδών ανά τον κόσμο.

Εδώ και κάμποσα χρόνια τα συνέδρια έχουν ανοιχτή θεματολογία, επιτρέποντας έτσι σε περισσότερους μελετητές να συμμετάσχουν με θέματα των ενδιαφερόντων τους, αν και όλες οι αιτήσεις συμμετοχής μαζί με τα θέματα των εισηγήσεων υποβάλλονται ανώνυμα και αξιολογούνται από επιστημονική επιτροπή. Τα οργανωτικά όργανα της Εταιρείας έχουν δώσει βαρύτητα σε προσπάθειες που θα αναδεικνύουν διεπιστημονικά συμπόσια, προσελκύοντας επιστήμονες από διαφορετικά αντικείμενα, όπως, για παράδειγμα, γλωσσολόγους, ιστορικούς, μελετητές της σύγχρονης λογοτεχνίας, κλασικούς φιλολόγους, συγκριτολόγους, κοινωνικούς και πολιτικούς επιστήμονες, ειδικούς στον κινηματογράφο ή στις πολιτισμικές σπουδές κ.ά.

Φέτος ακούστηκαν ανακοινώσεις με ποικίλα θέματα, από τις σχέσεις λογοτεχνίας και εθνικής ταυτότητας, γλώσσας-ιδεολογίας και πολιτικής πρακτικής ώς τις αναλύσεις για την κατάσταση των μεταναστών στην Ελλάδα. Επίσης έγιναν εισηγήσεις από θεματολογίες που αφορούν την ελληνοαμερικανική κοινότητα ή τις μειονοτικές κοινότητες στην Ελλάδα και από τις σχέσεις της ελληνικής αριστεράς με τις επιστήμες, τις μεταφράσεις του Μανιφέστου ή την ελληνοτουρκική φιλία ώς το ελληνικό σινεμά.

Η Αμερική, δηλαδή, κατόρθωσε να πετύχει στον χώρο των νεοελληνικών σπουδών κάτι που μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει αλλού: την εποικοδομητική συνεργασία των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών. Αυτό φαίνεται και στο περιοδικό («Journal of Modern Greek Studies») το οποίο εκδίδει η MGSA και φιλοξενεί ποικίλα επιστημονικά άρθρα, ενώ η συντακτική επιτροπή του αποτελείται από εκπροσώπους και των ανθρωπιστικών και των κοινωνικών επιστημών. Και αυτό δεν σημαίνει ούτε την υποβάθμιση της ειδίκευσης ούτε την απουσία εμβάθυνσης ή επιστημονικής εμβρίθειας. Αντιθέτως μάλιστα, οι σύγχρονες ανάγκες και συνθήκες απαιτούν μία επιστημονική κοινότητα δημιουργική και με φαντασία. Καμία επιστήμη δεν μπορεί να επιβιώσει κλεισμένη σε στενά όρια, αλλά, αντίθετα, οι επιστήμες οφείλουν να αλληλοτροφοδοτούνται. Οι πολιτισμικές σπουδές προσφέρουν πλέον το κοινό έδαφος συνάντησης ετερογενών επιστημονικών τάσεων και μεθόδων, ιδιαίτερα εφόσον όλο και περισσότερο η μελέτη της νεότερης Ελλάδας απαιτεί τη συνέργεια διαφόρων ειδικοτήτων. Και η Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών στις βασικές δομές της έχει επιτύχει -με κόπο και συλλογική προσπάθεια- να λειτουργεί πλέον με αυτόν τον επιστημολογικό γνώμονα.

Όπως δήλωσε ο πρόεδρος της Εταιρείας, κ. Στάθης Γουργουρής (Columbia University), “στόχος μου υπήρξε εξ αρχής η αυτονόμηση των επιτροπών, η μείωση της γραφειοκρατείας, και η στενότερη σχέση της Εταιρείας με Έλληνες διανοούμενους, ακαδημαϊκούς και μεταπτυχιακούς φοιτητές.” Και αυτό ήταν κάτι αρκετά ορατό καθόλη την διάρκεια του συνεδρίου. Το Συμπόσιο της Αμερικανικής Εταιρείας Νεοελληνικών Σπουδών δίνει την ευκαιρία σε πολλούς μεταπτυχιακούς φοιτητές ή νέους μελετητές να παρουσιάσουν την έρευνά τους και να αισθανθούν μέλη μιας ευρύτερης ακαδημαϊκής κοινότητας. Είναι χαρακτηριστικό ότι αρκετοί είναι αυτοί που ταξιδεύουν ειδικά για να μιλήσουν σε αυτές τις συναντήσεις, παρά τη δύσκολη οικονομική κατάσταση, αφού διαπιστώνεται ότι έχουν περισσότερες ευκαιρίες να κάνουν ανακοινώσεις σε συνέδρια εκτός Ελλάδας παρά εντός. Είναι προφανές ότι η Εταιρεία Νεοελληνικών Σπουδών στην Αμερική, καλύπτει ελλείψεις που υπάρχουν στην Ελλάδα.

Από την άλλη πλευρά του Ατλαντικού φαίνεται να φυσά ένας άνεμος δημιουργίας που, σε πείσμα των καιρών, προσφέρει ευνοϊκές ευκαιρίες σε νέους επιστήμονες, γυναίκες και φοιτητές.

* Ο Νίκος Αλεξίου είναι καθηγητής Κοινωνιολογίας στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο του Queens στη Νέα Υόρκη.

Original version ▹ Avgi